[ahmust]

Hendek Sava�?ı


Hicretin 5. senesi, 29 �?evval. Milâdî 24 Ocak 627. Uhud Harbinden iki yıl sonra vuku bulan Hendek Muhârebesi, İslâmî geli�?menin önündeki engellerin büyük ölçüde bertaraf olmasında büyük rol oynamı�? mühim muhârebelerden biridir.

Dü�?man saldırısını kolayca önlemek maksadıyla, Resûl-i Ekremin Medine etrafında hendekler kazdırması sebebiyle, Hendek Sava�?ı adını alan bu muhârebenin bir di�?er adı da �??Ahzab�?�dır. Bu adı, Kurey�? mü�?rikleri ile birlikte, Yahudiler, Gatafanlar ve daha bir çok Arap kabilesi ve topluluklarının Medine üzerine yürümek için bir araya gelmi�? olmalarından dolayı almı�?tır.

Hatırlanaca�?ı gibi, Resûl-i Ekrem Efendimiz, Yahudî kabilelerinden biri olan Benî Nadir�??i Medine�??den sürmü�?tü. Onlar da Kuzeye giderek Hayber, �?***** ve Vadi�??l-Kura gibi mühim yerlere yerle�?mi�?lerdi.

Bunlar Medine�??den kovulmu�? olmanın acısını, gittikleri yerlerde Peygamberimiz ve İslâmiyet aleyhinde menfî propaganda ve tahriklerde bulunmak, civar halkını Müslümanlar aleyhine kı�?kırtmak suretiyle dindirmeye çalı�?ıyorlardı.

Benî Nadir Yahudilerinin kı�?kırtmaları, te�?vikleri ve öncülük etmeleriyle meydana gelmesine sebep oldukları hâdiselerden biri de i�?te bu Hendek Muharebesidir.

Medine üzerine topluca yürüyüp, Hz. Resûlullah ve Müslümanların vücûdunu ortadan kaldırmak fikrini bu Yahudîler ortaya attılar. Zaten, Kurey�? mü�?rikleri de böyle bir �?eyi her zaman dü�?ünüyor ve böyle bir te�?ebbüse her zaman hazır bulunuyorlardı. Zira, onlar Uhud Sava�?ından galip çıkmalarına ra�?men, İslâmî geli�?meyi durduramadıklarının, Müslümanların gittikçe ço�?almasına engel olamadıklarının ve Resûl-i Ekrem Efendimizin nüfuz sahasını geni�?lemesine mani olamadıklarının çok iyi farkında idi. Ticâret yollarının hemen hemen bütünü kapanmı�? durumdaydı.1 İktisâdî yönden kendilerini yok olmakla kar�?ı kar�?ıya getirecek bu duruma seyirci kalmak istemiyorlardı. Rahat hareket edebilmeleri için de, Medine�??deki İslâm Devletinin nüfuzunu kırmak arzu ve emelini ta�?ıyorlardı.

Medine üzerine birlikte yürüyüp, Hz. Resûlullahın bayraktarlı�?ını yaptı�?ı iman ve İslâm hareketini yerinde bo�?ma teklifi, daha evvel belirtti�?imiz gibi Benî Nadir Yahudîlerinin liderleri durumunda olanlardan geldi.2

Mü�?riklerin lideri Ebû Süfyan, �??Siz bu i�?te samimi misiniz?�?� diye sordu.

Dessas Yahudîler, �??Evet,�?� dediler, �??biz Muhammed�??le çarpı�?ma hususunda sizinle anla�?alım diye geldik.�?�

Ebû Süfyan bundan gayet memnun oldu ve bu memnuniyetini �?öyle ifâde etti:

�??�?yle ise ho�? geldiniz, safâ geldiniz! Muhammed�??e dü�?manlıkta bize yardımcı olanlar, yanımızda en sevgili, en makbul kimselerdir!�?�

Sonra da samimiyetlerini ölçme babında �?u teklifte bulundu:

�??Ama�?� dedi, �??siz bizim ilâhlarımıza tapmadıkça, size pek güvenemeyece�?iz!�?�

Menhus gayeleri u�?runda her türlü a�?a�?ılı�?ı i�?leyen Yahudî heyeti, derhal putlar önünde secdeye vardılar.

Böylece Medine üzerine yürüyüp, Hz. Muhammed�??in (a.s.m.) bayraktarlı�?ını yaptı�?ı imân ve İslâm hareketini yerinde bo�?ma kararında birle�?ip anla�?tılar.

Yahudîlerin, bile bile hakkı gizlemeleri

Mekke�??ye gelen heyet, Yahudî âlimlerinden müte�?ekkildi. Mü�?rikler, hazır aya�?a gelmi�?ken onlardan bir hususu da ö�?renmek istiyorlardı. Kendi aralarında, �??Gelenler bilgi sahipleri ve ehl-i kitaptırlar. Biz mi, yoksa Muhammed mi daha do�?ru yoldadır, bunu kendilerine bir soralım�?� dediler.

Bunun üzerine Ebû Süfyân, onlara, �??Ey Yahudî cemâatı�?� dedi, �??sizler, kendilerine ilk semavî kitap inmi�?, ilim ehli kimselersiniz.

�??Muhammed�??le anla�?amadı�?ımız meseleyi açıklı�?a kavu�?turunuz. Bizim yolumuz mu, onun dini mi daha hayırlıdır?�?�

Aleyhlerinde olan hakkı gizlemeyi meslek edinen Yahudîler, �??Allah için söylenecekse, siz hakka ondan daha yakınsınız�?� demekte tereddüt göstermediler.

Bu sözler, haliyle mü�?rikleri fazlasıyla sevindirdi. Derhal bu kararların tahakkuku için hazırlanmaya ba�?ladılar.

Yahudîlerin mü�?riklere söyledikleri, gerçek dı�?ı beyanlardı. Hakkı bile bile gizliyorlardı. Bunun üzerine inen âyet-i kerimelerde meâlen �?öyle buyuruldu:

�??Görmedin mi kendillerine Tevrat�??tan ilim verilen o kimseleri ki, Allah�??tan ba�?ka ibâdet olunan bâtıl ilâhlara ve tâ�?uta îmân ederler ve kâfirler için �??Bunların yolu mü�??minlerin yolundan daha do�?rudur�?? derler.

�??Onlar Allah�??ın lânetledi�?i kimselerdir. Allah�??ın lânet etti�?i kimseye ise artık hiçbir yardımcı bulamazsın.

�?��?��?�

�??Sonra onlardan bir kısmı îmân etti, bir kısmı da yüz çevirdi. O yüz çevirenlere, alevli bir azap olarak Cehennem yeter.�?�1



Di�?er kabilelere yapılan dâvet

Benî Nadir Yahudîleri, Mekkeli mü�?riklerden, beraber hareket etmek üzere söz aldıktan sonra Gatafanlarla da, Hayber�??in bir yıllık hurma mahsûlünü kendilerine vermek �?artıyla anla�?tılar.2 Ayrıca civarda bulunan di�?er Arap kabilelerine de propagandacılarını gönderdiler. Onları da Medine üzerine yürümek için ayaklandırdılar.

Bu arada, harpte ba�?rol oynayacak olan Mekkeli mü�?rikler de Arap kabilelerinden bazılarını harbe i�?tirâk ettirmek için kiraladılar. Böylece, Yahudîlerin propaganda, tahrik ve te�?vikleriyle Mekkeli mü�?riklerden civardaki Arap kabilelerinden, Gatafanlar ve Ahabî�? kabilelerinden büyük bir ordu te�?kil edildi.

Her zaman oldu�?u gibi hedef ve gaye tekti: Medine üzerine yürüyüp, Peygamber Efendimizin (a.s.m.) vücudunu ortadan kaldırmak ve Müslümanları yok etmek!

Adı geçen kabileler, bu menfur gaye ve hedef etrafında, Hz. Resûlullah ve İslâmiyete dü�?manlık derecelerine göre toplanmı�?lardı.

Kurey�? mü�?riklerinin sayısı Ahabî�? ve onlara katılan kabilelerle birlikte 4.000 idi. Yahudîlerin te�?vik ve kı�?kırtmalarıyla bir araya gelenlerin sayısı ise 6.000�??di. Böylece dü�?man ordusunun sayısı 10.000�??i buluyordu. Mü�?rik ordusuna Ebû Süfyan bin Harb komuta etmekte idi. Orduda, 300 at, 100 deve vardı.3 Bunlar dı�?ında di�?er kabilelerden meydana gelen 6.000 kalabalı�?ın at ve deve sayısı kesin bilinmemektedir. Bütün küfür birlikleri birle�?ince, komuta yine Ebû Süfyan�??da kaldı.4

Huzaâ kabilesi eskiden beri Resûl-i Ekrem Efendimizle dost geçinen bir kabile idi. Bu dostlu�?un ba�?langıcını Abdülmuttalib ile olan anla�?ma ve ittifâkları te�?kil ediyordu.

İ�?te, Kurey�? mü�?riklerinin ciddi bir hazırlık içinde bulundukları hakkındaki raporu, bu kabileden bir süvari, normal olarak on iki günde alınan yolu, fevkâlade bir sür�??atle tam dört günde katederek Medine�??ye Peygamber Efendimize ula�?tırdı.

Haberi alan Peygamber Efendimiz, vakit geçirmeden derhal Ashab-ı Kiramı toplayarak kendileriyle isti�?âre etti.

Resûl-i Ekrem, �??Medine dı�?ında dü�?manla çarpı�?alım mı? Yoksa Medine�??de kalarak müdafaa sava�?ı mı yapalım?�?� diye sordu.

Görü�?meye sunulan bu teklifle ilgili muhtelif fikirler serdedildi.

Bu arada Selman-ı Farisî, �??Yâ Resûlallah! Biz Fars topra�?ında dü�?man süvarilerinin baskınlarından korktu�?umuz zamanlarda, etrafımızı hendeklerle çevirip savunurduk�?� diye konu�?tu.

Teklif hem Hz. Resûlullah, hem Sahabîler tarafından makul kar�?ılandı ve ittifakla �?u karar alındı: Medine�??de kalınacak ve �?ehrin etrafında hendekler kazılmak suretiyle dü�?man saldırısına kar�?ı konulacak. Böylece muhasarada kalmak, açık arazide vuru�?maya tercih edildi.

Peygamber Efendimizin böyle bir takti�?i tercih etmesinin altında, harpte az insanın öldürülmesi, az kan akıtılması gibi mühim bir gaye de yatıyordu. Aslında bu, Resûl-i Ekrem Efendimizin bütün harplerde gözden uzak tutmadı�?ı bir prensibi idi.



Hendek kazı i�?ine ba�?lanması

İttifâkla �?ehrin dahilden müdafaasına karar verilince, hendek kazı i�?ine Resûl-i Ekrem Efendimizin emir ve tavsiyeleri üzerine derhal ba�?landı. Peygamber Efendimiz, nerelerin, kimler tarafından kazılaca�?ını bizzat tayin ve tesbit etti. �?ehrin güneyinde oldukça sık bahçeler vardı. Dü�?manın buradan geçebilme ihtimali çok zayıftı. Geçmeyi göze alsa dahi, yayılarak de�?il de, birer kol halinde geçmeye mecbur olaca�?ından durdurulması ve bozguna u�?ratılması için küçük bir askerî müfreze bile kâfi gelirdi. Do�?u istikametinde ise, Peygamber Efendimizle anla�?ma halinde bulunan Benî Kurayza ve di�?er Yahudîler ikâmet ediyorlardı. Bu sebeple hendek kazı i�?i, tamamen açık arazi olan �?ehrin kuzey tarafında yapılıyordu. Yapılan tesbitler bunu gerektiriyordu.

Bütün Müslümanlar, hattâ az çok eli i�? tutabilecek çocuklar bile canla ba�?la hendek kazıyorlardı. Kazı i�?ine bizzat Peygamber Efendimiz de (a.s.m.) katılıyor, bir an evvel tamamlanması için Müslümanların �?evk ve gayretlerini her zaman canlı tutuyordu. Gönüllü Müslümanlar, bütün gün çalı�?ıyorlar, geceyi geçirmek için evlerine dönüyorlardı. Buna kar�?ılık Resûl-i Kibriyâ Efendimiz, bir tepecik üzerinde kurdurdu�?u çadırında1 gece gündüz kalıyordu. Hem çalı�?malara bizzat katılıyor, hem de çalı�?anlara nezaret ediyor ve mürakabesini sürdürüyordu. Kâinatın Efendisi toza topra�?a, sıca�?a, açlı�?a aldırmadan yaptı�?ı çalı�?malarında zaman zaman Müslümanların, �??Yâ Resûlallah, bizim çalı�?mamız kâfi gelir. Sen, ne olur çalı�?ma da istirahat buyur�?� tekliflerine muhatab oluyordu. Ancak Efendimiz, �??Ben de çalı�?arak, bu sevaba ortak olmak istiyorum�?� cevabını vererek gayret ve sevaba nâiliyet arzusunu dile getiriyordu.

Zaman zaman da kazı ve zenbille toprak ta�?ıma esnasında, Abdullah bin Revaha�??nın, �??Allah�??ım sen bize do�?ru yolu göstermemi�? olsaydın, biz ne sadaka verebilir, ne de namaz kılabilirdik. �?zerimize yürüyen kâfirler, bizim çekindi�?imiz fitne ve fesadı yapmak istedikleri ve bizimle kar�?ıla�?tıkları zaman, sen kalblerimize sabır ve sekinet indir, ayaklarımıza sebât ver!�?�2 meâlindeki kıt�??aları terennüm ediyordu. Haliyle, bu gönüllü mücahidlerin gayretlerini arttırıyordu.

Müslümanlar bütün gün durmadan dinlenmeden kazı i�?ine devam ediyorlardı. Resûl-i Ekrem onların bu hallerine �?efkat ve merhametle bakıyor ve, �??Allah�??ım! Ahiret hayatından ba�?ka�??taleb edilecek baki�??bir hayat yoktur. Sen, Ensar ve Muhacirlere ma�?firet eyle!�?� diye duâ ediyordu.

�?alı�?an Müslümanlar da Hz. Resûlullahın bu samimi duasına, �?u içli mukabelede bulunuyorlardı:

�??Hayatta oldu�?umuz müddetçe, Allah yolunda cihad etmek üzere Muhammed�??e (a.s.m.) bîat etmi�? ki�?ileriz.�?�1

Kazı i�?i devam ediyordu. Bir ara, Sahabîler sert bir kayaya rastladılar. Onu parçalamaya u�?ra�?ırken balyoz, kazma kürek gibi bir sürü âletleri kırıldı. Yine de onu parçalamaya muvaffak olamadılar. Durumu, o sırada kıldan dokunmu�? çadırının içinde dinlenmekte olan Resûlullah Efendimize haber verdiler:

�??Yâ Resûlallah! Kar�?ımıza kazı esnasında ak bir kaya çıktı. Onu bir türlü parçalayamadık! Bu husustaki emriniz nedir?�?�

Peygamber Efendimiz, Selman-ı Farisî�??nin balyozunu aldı. �??Bismillah�?� diyerek kayaya bir darbe indirdi. Kayanın üçte birini yerinden kopardı ve �??Allahü Ekber, bana �?*****�??ın anahtarları verildi! Vallahi, ben �?u anda �?*****�??ın kırmızı kö�?klerini görüyorum�?� buyurdu.

Sonra, yine �??Bismillah�?� deyip kayaya balyoz ile ikinci darbeyi indirdi. Kayanın üçte biri daha parçalandı. Yine, �??Allahü Ekber, bana Fars�??ın anahtarları verildi! Vallahi, �?u anda ben, Kisra�??nın Medâin �?ehrini ve onun beyaz kö�?klerini görüyorum�?� buyurdu.

Ondan sonra üçüncü defa yine, �??Bismillah�?� deyip balyoz ile vurdu. Kayanın geri kalan kısmını da yerinden kopardı.

Yine, �??Allahü Ekber, bana Yemen�??in anahtarları verildi! Vallahi, �?u anda ben, San�??a�??nın kapılarını görüyorum�?� buyurdu.2

Resûl-i Kibriyâ Efendimizin, haber verdi�?i bütün bu fetihler Hz. �?mer ile Hz. Osman zamanında bir bir gerçekle�?ti. Bunları gören Ebû Hüreyre (r.a.) Müslümanlara �?öyle dedi:

�??Bu fetihler sizin için bir ba�?langıçtır. Vallahi, Allah, fethedece�?iniz veya Kıyâmete kadar fetholunacak �?ehirlerin hepsinin anahtarlarını önceden Muhammed�??e (a.s.m.) vermi�?tir.�?�1



Orduya verilen ziyâfet

Hendek kazı i�?ini bir an evvel bitirmek için durmadan dinlenmeden çalı�?an Müslümanlar, do�?ru dürüst yiyecek bir �?eyler de bulamıyorlardı. Zira, o yıl Arabistan�??da �?iddetli bir kıtlık ve kuraklık hüküm sürüyordu. Medine de bu kıtlık çemberinin içindeydi.

Kazı i�?i devam ediyordu. Bir gün Hz. Câbir bin Abdullah evine vararak, hanımına, �??Resûlullahı (a.s.m.) son derece acıkmı�? gördüm. Ba�?kası olsaydı bu açlı�?a dayanamazdı. Evde yiyecek bir �?ey var mı?�?� diye sordu.

Hanımı, �??Vallahi, yanımda �?u o�?laktan ve �?u bir sa'2 arpadan ba�?ka bir �?ey yok�?� dedi.

Hz. Câbir o�?la�?ı kesti, hanımı ise arpayı el de�?irmeninde ö�?ütüp un yaptı. Eti çömle�?e koydular, hamuru da mayaladılar. Et çömle�?ini tandıra koyup pi�?meye bıraktılar.

Hz. Câbir evinden ayrılaca�?ı sırada hanımı, �??Sakın, beni Resûlullah ve yanındakilere kar�?ı utandırma�?� diyerek de yemeklerin azlı�?ını nazara vermek istedi.

Hz. Câbir, Resûl-i Kibriyâ Efendimizin yanına gitti, �??Yâ Resûlallah,�?� dedi, �??azıcık yeme�?im var. Yanına bir veya iki ki�?i al da yeme�?e gidelim.�?�

Resûl-i Ekrem, �??Yeme�?in ne kadardır?�?� diye sordu.

Hz. Câbir, �??Bir sa�?? arpadan yapılmı�? ekmek ve kesilmi�? bir o�?lak�?� dedi.

Bunun üzerine Efendimiz, �??Hem çok, hem de güzel bir yemek�?� buyurdu ve ilâve etti:

�??Hanımına söyle; ben gelinceye kadar, tandırdan et çömle�?i ile ekme�?i çıkarmasın.�?�

Daha sonra da, �??Ey hendek halkı! Kalkınız, Câbir�??in ziyafetine gidece�?iz�?� diye seslendi. Muhacir ve Ensardan orada bulunanların hepsi kalktı.

Hz. Câbir �?a�?kın �?a�?kın evine döndü. Hanımına, �??Allah senin iyili�?ini versin! Resûlullah (a.s.m.), yanındakilerin hepsiyle yeme�?e geliyor. İnna lillahi ve İnna ileyhi Raciûn. �?imdi ne yapaca�?ız?�?� dedi.

Hanımı, �??Resûlullah (a.s.m.), yeme�?imizin ne kadar oldu�?unu sana sormadı mı?�?� diye sordu.

Hz. Câbir, �??Evet, sormu�?tu. Ben de söylemi�?tim�?� diye cevap verdi.

Bunun üzerine hanımı, �??Mahcup olacak sensin, ben de�?il�?� diye konu�?tu ve sordu:

�??Onları sen mi dâvet ettin, yoksa Resûlullah mı?�?�

Hz. Câbir, �??Resûlullah (a.s.m.) dâvet etti�?� diye cevap verince, Hanımı, �??O, senden daha iyi bilir�?� dedi.

Resûl-i Ekrem Efendimiz, kalabalık Ashabıyla Hz. Câbir�??in evine geldi. Onlara, �??Birbirinizi sıkı�?tırmadan içeri giriniz�?� diyerek emretti. Sahabîler onar onar içeriye girdiler.

Resûl-i Kibriyâ Efendimiz, ete ve ekme�?e bereket duâsı yaptı. Sonra Hz. Câbir�??in hanımına, �??Bir ekmekçi kadın ça�?ır da seninle birlikte ekmek yapsın. �?ömle�?inizden de kepçe kepçe al! Sakın, çömle�?i tandırdan dı�?arı çıkarma!�?� dedi.

Nebiyy-i Muhterem Efendimiz, bundan sonra, mübârek elleriyle, tandırdan ekme�?i çıkarıp parçaladı ve üzerine et koyarak Ashabına sunmaya ba�?ladı. Dâvetliler yiyip doyuncaya kadar ziyâfet böylece devam etti.

Hepsi yedi�?i halde et ve ekmekten hiçbir �?ey eksilmemi�?ti. Resûl-i Ekrem, Hz. Câbir�??in hanımına, �??Bu kalanı da hem kendin yersin, hem de hediye edersin. �?ünkü, bütün halk açlık çekiyor�?� buyurdu.

Misafirlere kar�?ı kesinlikle mahcup olaca�?ını dü�?ünen Hz. Câbir�??in, bütün bu olanlarla ilgili �?ehâdeti ise �?öyle idi:

�??Allah�??a yemin ederim ki, gelenler bin ki�?i idi. Hepsi de doyup kalktılar. Buna ra�?men çömle�?imiz hâlâ oldu�?u gibi kaynamakta, hamurumuzdan da oldu�?u gibi ekmek yapılmakta idi. Ondan biz de yedik, konu kom�?uya da hediye ettik.�?�1

Hendek kazı i�?inin tamamlanması

Hendek kazı i�?inde Sahabîlerin gösterdikleri üstün gayret, gerçekten sadakatlarının, Allah ve Resûlüne olan ba�?lılıklarının en açık bir delili idi. �?alı�?ma sırasında ihtiyaçlarını görme durumunda kaldıklarında bile Peygamber Efendimizden izin almadan i�?lerinin ba�?ından katiyyen ayrılmıyorlardı. Bu durum elbette Sahabîye yakı�?ır bir fedakârlık ve feragat örne�?i idi. Nitekim, Cenâb-ı Hak da gönderdi�?i âyetlerde onların gerçek mü�??minler olduklarına ve e�?siz sadakatlarına �?ehadet ediyordu:

�??Mü�??minler Allah�??a ve Resûlüne iman eden kimselerdir; Müslümanları ilgilendiren mühim bir i�? için onunla beraber toplandıkları zaman, Peygamberden izin almaksızın oradan ayrılmazlar. Senden izin isteyenler, Allah�??a ve Resûlüne imân etmi�? olanlardır. Birtakım i�?leri için senden izin isteyenlerden diledi�?ine izin ver ve onlar için Allah�??tan af dile. Muhakkak ki Allah çok ba�?ı�?layıcı, çok merhamet edicidir.�?�2

Resûl-i Ekrem ve Müslümanların ciddiyetle sarıldıkları bu i�?i, münafıklar ise hafife alıyorlardı. Oldukça gev�?ek davranıyorlar, canları istedi�?i zaman da Resûl-i Ekremden izin alma ihtiyacı bile duymadan çekip gidiyorlardı. Zaman zaman da canlarını di�?lerine takarak çalı�?an îman, sadakat, feragat ve gayret timsali Sahabîlerle istihza ediyorlardı. Morallerini, huzurlarını bozmak için de gülü�?üyorlardı.

Cenâb-ı Hak, indirdi�?i âyet-i kerimelerde, onların uygun olmayan bu hareketlerinden bahsederek �?öyle buyurdu:

�??Peygamberi, birbirinizi ça�?ırdı�?ınız gibi ça�?ırmayın. Sizden, birbirinizi siper ederek Resûlullahın huzurundan sıvı�?anları, �?üphesiz Allah bilir. Onun sünnetine muhalefet edenler, ba�?larına bir belâ gelmesinden yahut pek acı bir azâbın kendilerine eri�?mesinden sakınsınlar.�?�1

Yorucu bir çalı�?ma neticesinde, hendek kazı i�?i altı gün sürdü. Hendek be�? ar�?ın2 derinli�?indeydi. Geni�?li�?i ise, en namlı süvarilerin dahi kolay kolay atlayıp geçemeyece�?i kadardı. Sadece bir tek yeri aceleye geldi�?inden dar kalmı�?tı. Oradan atlılar geçebilirdi. Bu sebeple Peygamber Efendimiz orası hakkındaki endi�?esini �?öyle açıkladı:

�??Mü�?riklerin buradan ba�?ka bir yerden geçip gelebileceklerinden korkmuyorum!�?�

Resûl-i Ekrem, çarpı�?ma boyunca bu dar kısmı nöbet tutturup bekletecektir.

Ayrıca Peygamber Efendimiz (a.s.m.) hende�?in münasip kısımlarına giri�? çıkı�? yerleri yaptırdı. Dü�?man gelip hende�?in önüne karargâhını kurunca, buralara nöbetçiler dikecek ve ba�?ına da Zübeyr bin Avvam Hazretlerini tayin edecektir.

İslâm ordusu 3000 ki�?iden ibaretti. Bu, sayı bakımından dü�?man ordusunun üçte biri demekti. Sadece 36 atlı vardı. Orduda biri Muhacirlerin, di�?eri Ensarın olmak üzere iki sancak bulunuyordu. Muhacirlerinkini Zeyd bin Hârise, Ensarınkini ise, Sa�??d bin �?bâde Hazretleri ta�?ıyordu.1

Resûl-i Kibriyâ, karargâhını Sel�?? Da�?ı eteklerinde kurdu. Ordunun sırtı bu da�?a geliyordu. Harbe katılmayan kadın ve çocuklar ise kale ve hisarlara yerle�?tirildi. Yiyecek maddeleri, kıymetli ve ehemmiyetli e�?yalar da yine bu hisarlarda muhafaza altına alındı.

Peygamber Efendimiz için Sel�?? Da�?ı ete�?inde deriden bir çadır kuruldu. Bu çadır bugünkü Fetih Mescidinin bulundu�?u yerde idi.

Hendek, henüz yeni bitmi�?ti ki, ovayı dü�?man çadırlarının kapladı�?ı görüldü.

Dü�?man, karargâhını Medine�??nin kuzeyinde Uhud Sava�?ının cereyan etti�?i sahada kurdu.

Hendekle kar�?ıla�?maları, �?a�?kınlıklarına sebep oldu. O âna kadar böyle bir harp plân ve takti�?i görmü�? de�?illerdi. Haliyle bu durum, daha ba�?ından itibaren morallerini sarstı.

Halbuki onlar, Medine�??yi tamamen ele geçirecekleri hayal ve ümidiyle çıkıp gelmi�?lerdi. Eli bo�? dönmeyi dü�?ünmek bile istemiyorlardı.

Mücahidler, on bin askerlik dü�?manı görmekle asla korkmadılar ve tereddüt etmediler. Kur�??an-ı Azîmü�?�?an onların bu halini �?öyle tasvir eder:

�??Mü�??minler dü�?man ordularını gördüklerinde, �??Allah�??ın ve Resûlünün bize vaad etti�?i nusret ve zafer budur. Allah da, Resûlü de do�?ru söylemi�?tir�?? dediler. Bu, onların ancak îmânını ve Allah�??a teslimiyetini arttırmı�?tır.�?�2



Benî Kurayza�??nın anla�?mayı bozması

Resûl-i Ekrem Efendimiz deriden çadırında bulunuyordu. Yanında Hz. Ebû Bekir de vardı. Müslümanlar hendek kenarında dü�?manı gözetlemek ve nöbet tutmakta idiler. Bu sırada Hz. �?mer, Resûlullahın huzuruna çıktı:

�??Yâ Resûlallah,�?� dedi, �??aldı�?ım habere göre, Benî Kurayza Yahudileri anla�?mayı bozmu�?lar ve dü�?mana yardım kararı almı�?lar.�?�

Beklenmeyen bu haber Peygamber Efendimizi oldukça müteessir etti. Halbuki, bu kabilenin reisi Ka�??b ibni Esed ile anla�?ması vardı. Bunun için o taraftan çok emin idi.

�?zülen Efendimizin dudaklarından �?u cümleler döküldü:

�??Hasbünallahü ve ni�??melvekîl (Allah bize yeter, O, ne güzel vekildir.�?�1

Benî Kurayza, büyük bir Yahudi kabilesi idi ve Medine-i Münevvere dı�?ında kuvvetli kalelerde oturuyorlardı. Resûl-i Kibriyâ Efendimizle anla�?maları vardı. Buna göre; Medine için haricî bir tehlike söz konusu oldu�?u zaman Müslümanlarla birlikte �?ehri müdafaa edeceklerdi. Ayrıca Peygamber Efendimizden habersiz de hiçbir askerî harekâtta bulunmayacak, Kurey�?li mü�?rikleri ve onlara yardım edenleri korumayacaklardı.2

Bu haber üzerine Peygamber Efendimiz, Zübeyr bin Avvam�??ı durumu tahkik için Benî Kurayza Yahudilerinin yurduna gönderdi. Hz. Zübeyr, Kurayzao�?ullarının kalelerini onardıklarını, harp tâlim ve manevraları yaptı�?ını bizzat gördü. Gelip durumu Efendimize haber verdi. Resûlullah, bu fedakârlı�?ı üzerine, hakkında �?öyle buyurdu:

�??Her Peygamberin bir havarisi vardır. Benim havarim de Zübeyr�??dir.�?�1

Hz. �?mer�??in verdi�?i haber do�?ruydu. Benî Nadir Yahudilerinin reisi Huyeyy bin Ahtab gelip Kurayzao�?ulları reisi Ka�??b bin Esed�??i kandırmı�?tı. O da anla�?mayı bozmu�?tu.

Resûl-i Kibriyâ Efendimiz, durumu tekrar inceden inceye tahkik etmek ve onlara nasihatta bulunmak üzere Evs Kabilesinin lideri Sa�??d bin Muaz, Hazreç Kabilesinin lideri Sa�??d bin �?bâde, Abdullah bin Revâha ve Havvat bin Cübeyr�??i Benî Kurayza Yahudilerine �?u talimatı vererek gönderdi:

�??Gidiniz, bakınız; �?u kavimden bize eri�?en haberin do�?rulu�?unu bir kere de siz tahkik ediniz. E�?er do�?ru ise, onu bana halkın anlayamadı�?ı biçimde kapalı bir dil kullanarak bildiriniz. Ben onu anlarım. Açıkça söyleyip de halkın kalbine korku ve zaaf dü�?ürmeyiniz. �?ayet, onlar aramızdaki anla�?maya sadık bulunuyorlarsa, bunu halka açıkça ilân edebilirsiniz.�?�2

Bu güzide Sahabîler Benî Kurayza Yahudilerinin yurtlarına gittiler. Anla�?mayı bozmanın çirkinli�?inden bahsederek onlara nasihatta bulundular. Fakat, onlar kulak asmadılar ve anla�?mayı bozduklarını açıkça ilân ettiler. Hattâ Peygamber Efendimiz hakkında ileri geri konu�?acak kadar küstahlıkta bile bulundular.

Müslüman elçiler bu durumdan son derece rahatsız oldular. Kurayzao�?ullarının öteden beri müttefiki olan Hz. Sa�??d bin Muaz, �??Sizinle cenk etmedikçe Allah canımı almasın�?� diye hiddetli hiddetli konu�?tu.

Daha sonra Müslüman elçiler geri dönüp, durumu Resûl-i Kibriyâ Efendimize kapalı bir dille arz ettiler. Peygamber Efendimiz onlara, �??Haberinizi gizli tutunuz. Ancak bilene açıklayınız. �?ünkü harp, tedbirden ve aldatmaktan ibarettir�?� diye konu�?tu.1

Artık Medine çepe çevre dü�?man tarafından sarılmı�? demekti. Cenâb-ı Hak, Kur�??ân-ı Kerimde, bu hususa �?öyle i�?âret buyurur:

�??O vakit dü�?man orduları size hem yukarıdan, hem de a�?a�?ıdan saldırmı�?lardı. �?yle ki, onların deh�?etinden gözler yılmı�?, yürekler a�?ızlara gelmi�?ti. �?�2

Bu esnada Kurayzao�?ulları Huyeyy bin Ahtab�??ı Kurey�?lilere göndererek, Medine�??ye geceleyin baskında bulunmak üzere mü�?riklerden 100, Gatafanlardan da 100 ki�?i istediler.

Onlar, bu kuvvetle birle�?erek Medine kale ve hisarlarındaki kadın ve çocuklar üzerine baskın yapacaklardı.

Bu haber Müslümanları büyük bir telâ�?a dü�?ürdü. Resûl-i Kibriyâ Efendimiz, derhal geceleri Medine �?ehrini muhafaza etmek için Zeyd bir Hârise Hazretlerini 300 askerle, Seleme bin Eslem�??i de 200 askerle Medine�??ye gönderdi. Bu kuvvetler, gece sokaklarda devriye gezip tekbir getireceklerdi.

Bu esnada Benî Kurayza Yahudileri bir iki baskın te�?ebbüsünde bulundularsa da, muvaffak olamayıp geri çekilmek zorunda kaldılar.

Benî Kurayza�??nın ikinci baskın denemesi esnasındaydı. On kadar Yahudi, Peygamber Efendimizin halası Hz. Safiyye�??nin de içinde bulundu�?u Hassan bin Sabit�??in kö�?künü ok ya�?muruna tuttular. Hatta içeri girmeye kadar kalkı�?tılar. İçlerinden birisi kö�?kün kapısına kadar varıp içeri girmek istedi. Kö�?kte Hz. Safiyye ile birlikte birçok kadın ve çocuk da vardı.

Hz. Safiyye, bir Yahudinin kö�?kün etrafında dola�?ıp durdu�?unu görünce, kadın oldu�?u bilinmesin diye ba�?ına sıkıca bir tülbent ba�?ladı. Eline bir sırık alıp kö�?kten a�?a�?ı indi. Kö�?kün kapısını usulca açtı. Adamın arkasından yava�?ça varıp, sırıkla ba�?ına bir darbe indirdi. Orada i�?ini bitirdi. Sonra da ba�?ını kesip Yahudilere do�?ru fırlattı.

Bunun üzerine di�?er Yahudiler korkuya kapıldılar.

�??Bize, Müslümanların, âilelerini, yanlarında adam bulundurmaksızın, kimsesiz ve yalnız bıraktıkları haber verilmi�?ti. Halbuki öyle de�?ilmi�?�?� diyerek da�?ıldılar.

Be�? yüz civarında mücahidi Medine�??ye gönderip �?ehri koruma altına alan Resûl-i Kibriyâ Efendimizin kendisi de geceleri, dü�?manın oradan geçebilece�?i dü�?üncesiyle hende�?in en dar yerini bizzat bekliyordu.

Hz. �?i�?e der ki: �??Resûlullah (a.s.m.) hendekteki gedi�?i beklemek için gidip geldi�?i sırada so�?uktan tir tir titriyordu. Yanıma gelip biraz ısındıktan sonra, �??Ben, dü�?manın oradan ba�?ka bir yerden geçip gelebilece�?inden korkmuyorum. Ke�?ke bu gece, Müslümanlardan biri, benim yerime orayı beklese�?? buyurdu.

�??O anda bir silah ve demir âleti �?akırtısı i�?ittim. Resûlullah (a.s.m.) �??Kim o?�?? diye seslendi.

�??�??Sa�??d bin Ebî Vakkas�?? diye cevap geldi.

�??Resûlullah, �??Bu gedi�?i sana havâle ediyorum. Orayı sen bekle�?? buyurdu. Kendisi de uyudu.�?�



Münafıkların hendekten da�?ılmaları

Münafıklar, �??Evlât ve iyalimizi yalnız bırakıp da burada sefâletle beklemek akıl kârı de�?ildir�?� diyerek Müslümanlara �?üphe ve vesvese vermeye çalı�?ıyorlardı.

Bir kısmı ise bizzat Resûl-i Kibriyâ Efendimizin huzuruna çıkarak, �??Evlerimiz Medine�??nin dı�?ındadır. Duvarları da alçak olup dü�?man ve hırsızlara açıktır�?�1 diyerek hendekten ayrılma müsaadesi istiyorlardı. Peygamber Efendimiz bunların bir kısmına müsaade etti.

Aslında münafıkların maksadı böyle kritik bir anda ordudan ayrılarak Müslümanların maneviyatını bozmaktı. Bu, onların her zaman ba�?vura geldikleri bir taktikti. Nitekim, Sa�??d bin Muaz Hazretleri bir kısım münafı�?ın Hz. Resûlullahtan (a.s.m.) müsaade istedi�?ini görünce �?öyle demekten kendini alamamı�?tı:

�??Yâ Resûlallah! Bunlara izin verme. Vallahi, biz ne zaman bir musîbete u�?rasak, sıkıntıya girsek, onlar hep böyle yaparlar.�?�

Sonra da müsaade isteyen bu münafık grubun yanına giderek onları �?öyle azarladı:

�??Biz sizden her zaman böyle hareketler mi görece�?iz? Ne zaman bir musîbete u�?rasak, bir sıkıntıyla kar�?ı kar�?ıya gelsek siz hep böyle yapar durursunuz.�?�1

Cenâb-ı Hak da, indirdi�?i vahiyle onların, bu müsaade istemede samimi olmadıklarını �?öyle açıklıyordu:

�??Onlardan bir topluluk da, �??Ey Yesrib ahâlisi, burada tutunamazsınız; evlerinize dönün�?? diyordu. İçlerinden bir ba�?ka topluluk ise, �??Evlerimiz korunmasız�?? diyerek Peygamberden izin istiyordu; halbuki evleri korunmasız de�?ildi. Onların firar etmekten ba�?ka bir niyeti yoktu.�?�2



Harbin ba�?laması

Dü�?man, hendek arkasında çarpı�?manın bir hayli zor olaca�?ını biliyordu. Buna ra�?men bütün hazırlıklarını tamamlayarak, var kuvvetiyle hücuma geçti. Fakat hendek, i�?lerini tahmin ettiklerinin de üstünde güçle�?tiriyordu. Hende�?i bir türlü geçmek imkân ve fırsatını elde edemiyorlardı. Haliyle bu da ümitsizli�?e dü�?melerine sebep oluyordu.

Sonunda çarpı�?ma uzaktan uza�?a ok atı�?larıyla devam etti. Fakat bu da, i�?in uzamasından ba�?ka bir�?eye yaramıyordu.

Dü�?man ordusu, hücumlarından bir netice elde edemedi�?ini görünce Müslümanları muhasara altına almaya karar verdi. Zaten ba�?ka yapacak bir �?eyleri de yoktu.

Bir ara dü�?man süvarilerinden bir kaçı atlarını sürüp hende�?in bahsedilen dar yerinden Müslümanlar tarafına geçmeye muvaffak oldular ve kendileriyle dövü�?ecek er dilediler.

İçlerinden en me�?huru Amr bin Abd-i Vedd idi. Birçok hâdiseler görüp geçirmi�?, yalnız ba�?ına birçok toplulu�?u da�?ıtmı�?, cesur ve silah�?örlükte mahir bir süvari idi. Arap kabileleri onu bir bölük süvariye denk sayarlardı. Onunla dövü�?mek için fevkalâde cesaretli ve yürekli olmak gerekirdi. Bu sebeple kimse ona kar�?ı çıkmak istemezdi.

Amr dö�?ü�?ecek er dileyince, Hz. Ali, �??Yâ Resûlallah, ona kar�?ı ben çıkayım, müsaade eder misiniz?�?� dedi.

Peygamber Efendimiz, �??Sen otur, yâ Ali, gelen Amr�??dır�?� buyurdu.

Amr, tekrar Müslümanlara meydan okudu:

�??İçinizde muharebe meydanına çıkacak er yok mudur? Hani, sizin ölülerinize tayin etti�?iniz Cennet, nerede?�?�

Hz. Ali tekrar kar�?ısına çıkmak istedi. Resûl-i Ekrem Efendimizin yine, �??Yâ Ali, o Amr�??dır�?� buyurarak izin vermedi.

Kar�?ısına kimsenin çıkmadı�?ını gören Amr, bütün bütün �?ımardı ve i�?renç küfürler savurarak, �??Er meydanına çıkacak kimse yok mu?�?� diye üst perdeden ba�?ırdı.

Hz. Ali tekrar cesaretle yerinden fırladı, �??Onunla ben dö�?ü�?ürüm, yâ Resûlallah!�?� dedi.

Resûl-i Kibriyâ Efendimiz yine, �??Yâ Ali, o Amr�??dır�?� buyurdu.

Hz. Ali, �??Amr da olsa çıkar dö�?ü�?ürüm yâ Resûlallah�?� dedi.

Bunun üzerine Fahr-i Alem Efendimiz, �??Allah�??ın Arslanı�?�na müsaade etti. Bizzat kendi eliyle zırhını ona giydirdi ve Zülfikâr adlı kılıcını beline ba�?ladı. Sarı�?ını da ba�?ına sardıktan sonra �?öyle duâ etti:

�??Yâ Rab! Amcam o�?lu Ubeyde Bedir�??de ve amcam Hamza Uhud�??da �?ehid oldular. Yanımda bir amcazâdem Ali kaldı. Sen, onu muhafaza eyle. Ona yardımını ihsan eyle. Beni de yalnız bırakma.�?�1

Hz. Ali yaya olarak imanından gelen heybetle Amr�??a do�?ru yürüdü. İki taraf da bu büyük dö�?ü�?ü seyre hazır bulunuyorlardı.

Zırha bürünen Hz. Ali�??nin gözlerinden ba�?ka hiçbir tarafı görünmüyordu. Amr, �??Sen kimsin?�?� diye sordu.

Hz. Ali, �??Ben Ali�??yim�?� diye cevap verdi.

Amr bu bıyıkları yeni terlemi�? olan genci kar�?ısında bulunca bir merhamet ve hafife alma tavrı takındı.

�??Amcalarından, senden ba�?ka daha ya�?lı kimse yok mudur? Ben, senin kanını dökmek istemiyorum! �?ünkü, baban benim dostumdu�?� diye konu�?tu.

Hz. Ali�??nin ise cevabı �?u oldu:

�??Vallahi, ben, senin kanını dökmek isterim.�?�

Amr, bu cevaba kahkaha ile gülerek, �??Bu a�?ızla bir kimsenin kar�?ıma çıkaca�?ı hatırıma bile gelmezdi�?� dedi.

Hz. Ali�??nin sözleri Amr�??ı çileden çıkarmaya yetmi�?ti. Kılıcını sıyırıp atıyla onun üzerine yürüdü.

Hz. Ali, �??Ben, seninle nasıl çarpı�?abileyim? Ben yayayım, sen atlı? Atından in de benim gibi yaya ol�?� diye teklifte bulundu.

Amr derhal atından indi ve hayvanı salıverdi. �?fke dolu bakı�?larla Hz. Ali�??nin kar�?ısına dikildi.

Hz. Ali, �??Ey Amr!�?� dedi. �??Ben, senin Kurey�?ten bir kimse ile kar�?ıla�?tı�?ında, onun iki iste�?inden birisini kabul edip yerine getirece�?in hakkında Allah�??a vaadde bulundu�?unu i�?ittim. Do�?ru mudur?�?�

Amr, �??Evet�?� dedi.

O zaman Hz. Ali, �??�?yle ise, ben seni Allah�??a ve Resûlüne imana dâvet ediyor ve İslâmiyeti kabule ça�?ırıyorum!�?�

Amr, �??Bu, bana lâzım de�?il, geç bunları!�?� dedi.

Bu sefer Hz. Ali, �??�?yle ise,�?� dedi, �??bizimle çarpı�?maktan vazgeç; yurduna dön ve buradan git.�?�

Amr, �??Ben adayaca�?ımı adamı�? ve intikam almadıkça ba�?ıma ya�? ve koku sürmeyi yasaklamı�?ımdır�?� diye kar�?ılık verdi.

O zaman Hz. Ali, �??O halde vuru�?maya hazır ol!�?� diye kükredi.

Amr, yine kahkaha ile güldü ve �??Do�?rusu ben, Araplar içinde benden korkmadan, benimle çarpı�?mak isteyecek böylesine bir kahraman bulunabilece�?ini tahmin etmemi�?tim�?� diye hayretini izhar etti.

Sonra da ekledi:

�??Sen, henüz genç bir yi�?itsin. �?stelik baban da benim dostumdu. Benimle çarpı�?maktan vazgeçip dön, geri git. Seni öldürmek istemiyorum.�?�

Cesaret kahramanı Hz. Ali, �??Ama ben, seni öldürmek istiyorum�?� kar�?ılı�?ını verdi. Hz. Ali�??nin son cümlesi, Amr�??ı son derece hiddetlendirmi�?ti. Bir vuru�?ta Hz. Ali�??nin kalkanını parçaladı. Kalkanı delen kılıç, Hz. Ali�??nin alnını sıyırdı.

Hz. Ali �?im�?ek gibi bir hızla yana sıçradı, bu sefer sıra ondaydı. Amr�??ın boyun köküne Zülfikârla �?iddetli bir darbe indirdi. Amr�??ın ba�?ı bir tarafa, gövdesi bir tarafa dü�?tü.

Bir anda feryad ve çı�?lıklar koptu. Ortalık birbirine karı�?tı. Hz. Ali ise, Cenâb-ı Hakkın bu muvaffakiyeti kendisine ihsan etmesinden dolayı �??Allahü Ekber�?� diyerek tekbir getirdi. Resûl-i Ekrem ve Müslümanlar da tekbir getirince bir anda her taraf tekbirlerle çınladı.



�??Kılıç de�?il, el keser!�?�

O esnada, Kurey�? süvari ve �?âirlerinden olan Hüreyre bin Ebî Vehb, Hz. Ali ile çarpı�?maya yeltendi. Fakat bir kılıç darbesi yiyince çareyi kaçmakta buldu. Bu sefer Hz. Zübeyr bin Avvam, onu takib etti. Kılıçla vurup atının e�?erini kesti.

Daha sonra Hz. Zübeyr, Nevfel bin Abdullah�??ın pe�?ine dü�?tü. �?iddetli bir darbe ile onu yukarıdan a�?a�?ıya do�?ru ikiye biçti.

Sonraları Hz. Zübeyr�??e, �??Senin kılıcın gibi kılıç görmedik�?� denilince �?u cevabı verdi:

�??Onu yapan kılıç de�?ildir, bilektir!�?�

Kurey�?�??in di�?er süvarileri deh�?ete kapılarak dolu dizgin kaçmaya ba�?ladılar. Hattâ Ebû Cehil�??in o�?lu İkrime, can havliyle kaçıp giderken mızra�?ını dü�?ürmü�?, onu geri dönüp almaya bile cesaret edememi�?ti.

Bir bölü�?e bedel olarak görülen Amr bin Abd-i Vedd�??in mübareze meydanında dü�?üp kalması, Müslümanları son derece sevindirirken, mü�?rikleri fazlasıyla korkutup deh�?ete dü�?ürdü.

Hattâ Kurey�? ordusu kumandanı Ebû Süfyan, �??Bugün bizim için bir hayırlı i�? yok�?� diyerek ye�??s içinde hende�?in ba�?ından çekilip karargâha gitti.

Bir gün sonra, mü�?riklerin tamamı, Kurayzao�?ulları Yahudileriyle birlikte her taraftan Müslümanları çepe çevre sardılar ve ak�?ama kadar durmadan onları ok ya�?muruna tuttular.

Kıtlık yüzünden pek zayıf ve güçsüz dü�?mü�? olan Müslümanlar, dü�?man sürüsünün böyle bir kara bulut gibi her taraftan sıkı�?tırması üzerine, bütün bütün mecalsiz kaldılar. Ak�?***** olup dü�?man çekilince bir miktar nefes aldılar. Fakat, �??Dü�?man, yarın yine böyle her taraftan �?iddetli hücuma giri�?irse, hâlimiz ne olur?�?� diyerek herkeste bir endi�?e ve telâ�? vardı.



Münafıklar yine sahnede

Münafıklar zümresi, Müslümanların maruz kaldıkları bu sıkıntı ve kıtlı�?ı fırsat bilerek, onların mâneviyatlarını bozucu telkinlerde bulunmaya ba�?ladılar:

�??Muhammed size Kayser ve Kisranın hazinelerini va�??dediyor! Halbuki, �?u anda hendek içinde hapsolmu�?uz. Korkudan abdest bozmaya bile gidemiyoruz!

�??Va�??detti�?i nerede, biz nerede? Allah ve Resûlü, bize aldatı�?tan ba�?ka bir�?ey va�??detmiyor.�?�

Kur�??ân-ı Kerim bu hususa da i�?âret eder.1

Ne var ki, münafıkların bu hâince ve dessasça telkinlerinden hiçbiri gerçek mü�??minleri Hz. Resûlullahın yanından ayıramıyordu. �?ünkü, onlar, Yüce Allah�??ın kendilerine yardım edece�?i hususundaki va�??dine bütün samimiyetleriyle inanmı�?lardı. Allah�??ın takdirine teslimiyetleri sonsuzdu. Allah ve Resûlü u�?runda her türlü musîbet ve sıkıntıya seve seve katlanıyorlardı.

Münafıklar ise, tam tersine, Medine�??yi çepe çevre saran dü�?man ordusunun, Kâinatın Efendisi Peygamberimizle Ashab-ı Kirâmın vücudlarını ortadan kaldıraca�?ını sanıyorlardı; hattâ bunu istiyorlardı.

Böylece bu a�?ır imtihanda gerçek mü�??minlerle münafıklar birbirlerinden ayrılıyorladı.

Kur�??an-ı Azimü�?�?anın konu ile ilgili �?u âyeti ne kadar ibret vericidir:

�??Yoksa, sizden evvelkilerin ba�?larına gelenler sizin de ba�?ınıza gelmeden Cennete giriverece�?inizi mi sandınız? Onlara öyle sıkıntılar ve musîbetler eri�?ti, öyle sarsıntılara u�?radılar ki, onlara gönderilen peygamber ve yanındaki mü�??minler �??Allah�??ın yardımı ne zaman?�?? diyecek hale geldiler. Haberiniz olsun, Allah�??ın yardımı yakındır.�?�1

Dü�?manda yılgınlık

Muhasara uzadıkça uzuyordu. Mü�?riklerin baskın ve hücumları her defasında Müslümanlar tarafından püskürtülüyordu. Muhasaranın uzaması, her iki tarafı da büyük sıkıntı, açlık ve so�?ukla kar�?ı kar�?ıya bırakmı�?tı. Mahsul, harbin ba�?lamasından bir ay kadar önce tarlalardan toplanmı�? oldu�?u için, dü�?man ordusunun at ve develerinin yiyecekleri de tükenmi�?, hayvanlar açlıkla kar�?ı kar�?ıya kalmı�?lardı.

Bütün bunlar, dü�?man safında gev�?ekli�?e, ümitsizli�?e ve yılgınlı�?a sebep oldu.

Resûl-i Kibriyâ Efendimiz, muhasaranın uzayıp gitti�?ini, so�?uk, kıtlık ve açlı�?ın her gün biraz daha arttı�?ını ve Müslümanları bütün bütün sarstı�?ını görünce, Gatafanlıların kumandanı Uyeyne bin Hısn ile Hâris bin Avf�??a �?u haberi gönderdi:

�??Müslümanları muhasaradan vazgeçip, yurdunuza dönüp giderseniz, Medine�??nin yıllık meyve mahsulünün üçte birini veririm.�?�

Onlar ise, �??Bize, Medine�??nin yıllık hurma mahsulünün yarısı verilmelidir�?� dediler.

Fakat, Peygamberimiz (a.s.m.) buna yana�?madı. Bunun üzerine üçte bire razı oldular ve bir heyet halinde Resûl-i Ekrem Efendimizin huzuruna çıkıp geldiler.

Peygamber Efendimiz bu arada önce Ensarın reislerinden Sa�??d bin Muaz ile Sa�??d bin Ubade�??nin görü�?lerini ö�?renmek istedi. Onlar önce, �??Yâ Resûlallah! Bu sizin arzu etti�?iniz bir�?ey midir? Yoksa, Allah�??ın size emretti�?i ve bizim de muhakkak yerine getirmemiz gereken bir�?ey midir?�?� diye sordular.

Nebiyy-i Ekrem Efendimiz �?u cevabı verdi:

�??E�?er, Allah tarafından emir alsaydım, sizinle isti�?âre etmez, gere�?ini hemen yerine getirirdim. Bu, kabul edip etmemekte serbest bulundu�?unuz bir görü�?ten ibarettir.�?�

Bunun üzerine Sa�??d bin Muaz Hazretleri, �??Yâ Resûlallah!�?� dedi. �??Biz ve �?u kavim, bir zamanlar Allah�??a ortak ko�?ar, putlara tapar, Allah�??a ibadet etmez ve Onu tanımazken bile, bunlar misafirlik veya satın almak gibi durumlar dı�?ında Medine�??den tek bir hurma yemeyi ummamı�?lardır. �?imdi Allah, bizi İslâmla �?ereflendirdi�?i, onunla do�?ru yolu buldurdu�?u, seninle ve onunla bize kuvvet bah�?etti�?i bir sırada mı mallarımızı bunlara haraç olarak verece�?iz?

�??Vallahi, bizim için böyle bir anla�?maya hiç ihtiyaç yoktur. Allah, onlarla aramızdaki hükmünü verinceye kadar onlara sunaca�?ımız tek �?ey kılıçtır!�?�1

Resûl-i Kibriyâ Efendimiz, bu konu�?madan memnun oldu. Gatafan heyetine de, �??Kalkıp gidiniz! Artık aramızı ancak kılıç halleder�?� dedi.

Bunun üzerine Gatafan heyeti Resûlullahın huzurundan ayrıldı. Yolda, Hâris bin Avf, Uyeyne bin Hısn�??a �?unları söyledi:

�??Biz Kurey�?lilere yardım maksadıyla Muhammed�??e saldırmakla bir �?ey elde edemeyece�?iz. Vallahi, ben Muhammed�??in i�?inin açık ve üstün bir i�? oldu�?unu görüyor ve tahmin ediyorum. Vallahi, Hayber Yahudilerinin bilginleri, Harem halkından Muhammed�??in sıfatında bir peygamberin kitaplarında yazılı bulduklarını söyler dururlardı.�?�

Ku�?atma esnasında mücahidler büyük sıkıntı ve me�?akkatlere maruz kalıyorlardı. Harpten önce durmadan dinlenmeden hende�?i kazmı�?lardı. O biter bitmez de harbe girmi�?lerdi. Bu bakımdan oldukça bitkin ve yorgun idiler. Ayrıca açlık sıkıntısı da çekiyorlardı. Hava da oldukça so�?uktu.

Huzeyfe (r.a.), muharebenin sadece bir gecesini �?öyle anlatır:

�??Biz bir tarafta saf ba�?lamı�? oturuyorduk. Ebû Süfyan ve ordusu üst tarafımızda, Kurayza Yahudileri de alt tarafımızda idiler.

�??Bunların Medine�??deki çoluk çocu�?umuza baskın yapmalarından korkuyorduk. Hiç böylesine karanlık, böylesine fırtınalı bir gece geçirmemi�?tik. Rüzgâr sanki ıslık çalıyor, karanlıkta hiçbirimiz uzattı�?ı parma�?ını bile göremiyordu. Münafıklar, �??Evlerimiz emniyette de�?ildir�?? diyerek Resûlullahtan izin istediler. Halbuki, evleri tehlikede de�?ildi. İzin isteyenlerin hepsine izin verildi. İzin alanlar beklemeden sıvı�?ıp gidiyorlardı. Biz üç yüz küsur civarında idik. Tek tek Allah Resûlünün yanında nöbet tuttuk. Sıra bana gelmi�?ti. �?zerimde ne dü�?mana kar�?ı koyacak bir kalkanım, ne de so�?uktan korunmak için bir elbisem vardı. Sadece zevcemin verdi�?i, dizlerimi geçmeyen yün örtü vardı�?��?�1



Muhasaranın �?iddetli hücumu ve kazaya kalan namazlar

Muhasaranın devamı sırasında bir ara dü�?man birlikleri Resûlullahın çadırını �?iddetli ok ya�?muruna tutmu�?lardı. Peygamber Efendimiz, üzerinde zırh, ba�?ında mi�?fer çadırının önünde duruyordu.

Hz. Câbir der ki:

�??Mü�?rikler, o gün, bizimle durmadan çarpı�?tılar. Askerlerini takım takım ayırdılar. Halid bin Velid kumandasındaki büyük ve a�?ır bir fırkalarını Resûlullahın (a.s.m.) bulundu�?u yere yönelttiler. O gün, gecenin geç saatlerine kadar çarpı�?tılar. Ne Resûlullah ve ne de Müslümanlar yerlerinden ayrılma imkânı ve fırsatını bulamadılar.�?�1

�?arpı�?ma öylesine �?iddetle devam ediyordu ki, Resûl-i Kibriyâ Efendimiz, o günün ö�?le, ikindi ve ak�?***** namazlarını bile vaktinde kılma imkân ve fırsatını bulamadı. Zâtına eziyet ve hakaret edenlere bile bedduâ etmeyen Kâinatın Efendisi, namazlarını kazaya bıraktırdıklarından dolayı, onlara �?öyle bedduâ etti:

�??Onlar nasıl, güne�? batıncaya kadar u�?ra�?tırıp, bizi, namazımızdan alıkoydularsa, Allah da onların evlerine, karınlarına ve kabirlerine ate�? doldursun.�?�

Daha sonra, o günün ö�?le, ikindi ve ak�?***** namazlarını Ashabıyla birlikte kaza etti.2

Her iki taraf da, açlık, yorgunluk, so�?uk ve netice alamamaktan gelen sıkıntılarla bunalmı�?tı.

Bu sırada henüz yeni Müslüman olmu�?, fakat Müslüman oldu�?undan ne mü�?riklerin ve ne de kavmi olan Gatafanlıların haberi bulunmayan Nuaym bin Mes�??ud, Peygamber Efendimizin huzuruna geldi. İslâma kavu�?mu�? olmanın �?ükrünü, Müslümanlara bir hizmette bulunmakla ifâ etmek istiyordu. �?u teklifte bulundu:

�??Yâ Resûlallah! Ben Müslüman oldum. Kavmim olan Gatafanlıların bundan haberleri yok. Emret, istedi�?ini yapayım.�?�

Peygamber Efendimiz, �??Sen tek bir ki�?isin. Cesaretinle ne yapabilirsin ki? Maamafih yalnız ba�?ına da bir i�? görebilirsin: Elinden gelirse bizi muhasara altına almı�? bulunan kavimlerin arasına gir de, onları birbirinden ayırmaya çalı�?. �?ünkü harp, hilelerden ibârettir�?�1 buyurdu.

Hz. Nuaym kendisinden istenen hizmeti kavramı�?tı. �??Evet, yâ Resûlallah! Bu i�?i yapabilirim. Fakat, gerekti�?inde gerçe�?e aykırı bir�?eyler söylememe izin vermelisin�?� dedi.

Peygamber Efendimiz, �??İstedi�?ini söyle, sana helâldir�?�2 buyurarak ona ruhsat verdi.

Hz. Nuaym, derhal yola koyuldu. �?nce, Kurayzao�?ullarının yanına vardı. �?üphelerini dâvet edici en ufak bir harekette bulunmadan �?öyle bir konu�?ma yaptı:

�??�?u adamın [Hz. Peygamberin] i�?i �?üphesiz bir belâdır. Kaynuka ve Nadiro�?ullarına yaptı�?ını da gördünüz.

�??Kurey�?liler ve Gatafanlılar Muhammed ve Ashabıyla sava�?mak için buraya gelmi�? bulunuyorlar. Siz de onlara yardımcı oldunuz. Halbuki, onların yurtları, malları, mülkleri, çoluk çocukları sizinki gibi burada de�?ildir. Onlar, fırsat ve imkân bulurlarsa, Müslümanları ma�?lûp eder, ganimetleri toparlar. Ma�?lûp olurlarsa buradan savu�?ur giderler. Sizi, bu adamla ba�?ba�?a bırakırlar. Sizde ise, ona kar�?ı koyacak güç ve kuvvet yoktur.

�??Siz Kurey�?lilerden bazılarını rehin almadıkça, asla onların yanında Muhammed�??e kar�?ı sava�?mayın. Rehineler yanınızda bulunursa, kolay kolay sizi terk edip gidemezler.�?�3

Benî Kurayza Yahudileri, bu tavsiyeyi uygun buldular. �?stelik kendilerini ikaz etti�?i için Hz. Nuaym�??a te�?ekkür bile ettiler.

Yanlarından ayrılırken Hz. Nuaym, �??Sakın anlattıklarımı kimseye söylemeyin. Gizli tutun!�?� demeyi de ihmal etmedi. Onlar da gizli tutacaklarına dair söz verdiler.

Benî Kurayza�??nın yanından ayrılan Hz. Nuaym Kurey�? mü�?riklerinin yanına gitti. �??Sizi ne kadar çok sevdi�?imi bilirsiniz. Muhammed�??den ayrı oldu�?um da malûmunuz. �?�?rendi�?im bir�?eyi size söylemek zorundayım. Ama sır olarak saklayaca�?ınıza yemin edin!�?� dedi.

�??Yemin ederiz�?� dediler.

Hz. Nuaym, �??Haberiniz olsun ki,�?� dedi, �??Kurayzao�?ulları, Muhammed�??le ittifaklarını bozduklarına pi�?man olmu�?lardır. Aralarının tekrar düzelmesi için ileri gelenlerinizden birçok kimseyi sizden rehin isteyeceklermi�? ve Muhammed�??le tekrar barı�?mak için onların boyunlarını vuracaklarmı�?. Bununla birlikte Nadiro�?ullarının da tekrar yurtlarına dönmelerine müsaade alacaklarmı�?!

�??�?ayet, Kurayzao�?ulları, ileri gelen adamlarınızı rehin almak için size bir haber gönderirlerse, sakın ha e�?rafınızdan bir tek kimseyi dahi göndermeyiniz.�?�1

Hz. Nuaym, bundan sonra kendi kabilesi olan Gatafanlıların yanına vardı ve �?öyle dedi:

�??Ey Gatafan toplulu�?u! Sizler benim kabilemsiniz. Bana en sevgili olan kimselersiniz. Yahudilerin sizlerle oldukları anla�?mayı bozduklarını ve Muhammed�??le anla�?mak üzere olduklarını ö�?rendim. Benî Nadir�??i Medine�??ye kabul etme kar�?ılı�?ında, Benî Kurayzalılar onunla sulh edeceklermi�?.�?�2

Hz. Nuaym, böylece, kendi kabilesini de söylediklerine inandırmayı ba�?ardı.

Hz. Nuaym�??ın takti�?i müsbet neticesini vermeye ba�?ladı.

Plân gere�?i, Benî Kurayza Yahudileri, mü�?riklerin ileri gelenlerinden rehin olmak üzere yetmi�? ki�?i istediler. Onlar ise, bunu yine Hz. Nuaym�??ın tâlimi üzere reddettiler. Haliyle bu durum aralarını açtı. Her iki taraf da, �??Demek Nuaym�??ın söyledikleri do�?ruymu�?�?� diyerek aralarındaki münasebetleri kestiler.

Benî Kurayzalılar, aynı �?ekilde Gatafanlılardan da rehine istediler. Onlar da reddedince, plân ba�?arı ile neticelenmi�? oldu.



Son çarpı�?ma ve Allah�??ın nusreti

Mü�?rik ordusu son defa, var gücü ve bütün �?iddetiyle hende�?in her tarafından hücuma geçti. �?arpı�?malar çok �?iddetli oluyordu. Kar�?ılıklı ok ve ta�? atı�?ları ile taraflar birbirlerini yıldırmak ve püskürtmek istiyorlardı.

Harbin bütün �?iddetiyle devam etti�?i bu nazik anda Resûl-i Kibriyâ Efendimiz, ridasını üzerinden yere atıp, ellerini Kadir-i Mutlak�??a açarak �?öyle duâ ediyordu.

�??Ey Kitabı [Kur�??an�??ı] indiren, hesabı en çabuk gören, kavim ve kabileleri bozgunlara u�?ratan Allah�??ım! Onlara kar�?ı bizlere yardım et! Allah�??ım Sen bu bir avuç Müslümanın helâkını dilersen, artık Sana ibadet edecek kim kalır?�?�1

O gün çarpı�?ma bütün �?iddetiyle devam etti. Artık hava kararmı�?, taraflar karargâhlarına çekilmi�?lerdi. Gecenin karanlı�?ında Hz. Cebrâil (a.s.), gelerek Peygamber Efendimize dü�?man ordusunun bir rüzgâr ile peri�?an edilece�?ini müjdeledi. Müjdeyi alan Resûl-i Ekrem iki dizi üzerine çöktü, ellerini kaldırarak nusretini ula�?tıran Cenâb-ı Hakka �?ükrünü �?öyle takdim etti:

�??Bana ve Ashabıma merhametinden dolayı, Sana hadsiz �?ükür ve hamd olsun Allah�??ım.�?�



Mü�?rikler peri�?an oluyor

Cumartesi gecesi idi. Geceyle birlikte, mü�?rik ordusunun bulundu�?u sahada dondurucu bir rüzgâr gürlemeye ba�?ladı. Bu, en so�?uk kı�? gecelerinde esen dondurucu bir rüzgârdı. Mü�?riklerin gözleri toz ve toprakla doldu. Kap kaçaklar uçu�?uyor, çadırlar sökülüyor, atlar, develer birbirine karı�?ıyor, gözler birbirini göremiyordu.1

Dü�?manı artık müthi�? bir korku ve panik havası sarmı�?tı. �?a�?ırmı�?lardı. Bozgun evvelâ Kurey�? mü�?rikleri cephesinde ba�?ladı. Askerlerden önce, komutan Ebû Süfyan devesine atladı ve �??Hemen göç ediniz, i�?te ben gidiyorum!�?� diyerek Mekke�??ye do�?ru yola koyuldu. Kurey�? ileri gelenleri kendisini kınamasalardı, belki de tek ba�?ına dolu dizgin orduyu terk edip gidecekti. Kavminin ileri gelenlerinin ayıplamasına u�?rayan Ebû Süfyan, tek ba�?ına gitmekten vazgeçti ve geri döndü. Ne var ki, artık orduda bozgun havası ba�?lamı�?tı ve durdurulacak gibi de�?ildi. Askeri toparlamak için gösterilen gayretler neticesiz kaldı. Sür�??atle toparlanıp Mekke yolunu tutmaktan ba�?ka yapabilecekleri hiçbir �?ey kalmamı�?tı. �?yle de yaptılar.

Sadece takip edilmekten korktuklarından, henüz o sırada mü�?rikler safında Müslümanlara kar�?ı sava�?an Amr bin As ve Halid bin Velid, 200 ki�?ilik bir süvari birli�?i ile geride kaldılar.2

Kurey�? mü�?rikleri gerisin geri kaçınca, kendileriyle ittifak etmi�? bulunan di�?er kabileler de ordugâhtan ayrılıp yurtlarına döndüler.

Peygamber Efendimiz ve Müslümanlara yapılan bu İlâhî yardımdan Kur�??ân-ı Kerimde �?öyle bahsedilir:

�??Ey îmân edenler! Hatırlayın, Allah�??ın size olan nimetini ki, dü�?man orduları size saldırdı�?ında, Biz onların üzerine bir rüzgâr ve sizin görmedi�?iniz ordular göndermi�?tik. O zaman Allah sizin yaptıklarınızı görüyordu.�?�3

Dü�?manın büyük bir hezimete u�?rayıp çekilmekte oldu�?unu gören Fahr-i �?lem Efendimiz, tebessümler arasında, yardımını gönderen Cenâb-ı Hakka hamd ve �?ükrettikten sonra �?öyle dedi:

�??Allah�??tan ba�?ka ilâh yoktur! Yalnız O vardır. Allah ordusunu aziz kıldı. Kuluna da yardım etti. Tek ba�?ına da Arap kabilelerine galebe etti!�?�1

Mü�?rik ordusunun hiç bir müsbet netice alamadan eli bo�? döndüklerini, Kur�??an-ı Kerim bize �?öyle haber verir:

�??O kâfirler umduklarından hiçbirisine eri�?emeden Allah onları öfkeleriyle birlikte geri gönderdi. Mü�??minlere de sava�?ı kendilerinden uzakla�?tırmak için Allah�??ın yardımı kâfi geldi. Allah diledi�?ini yapmaya kàdirdir; Onun kudreti her�?eye galiptir.�?�2



Zafer Müslümanların

Bir ay kadar süren çetin bir çarpı�?ma ve muhasara, böylece, Allah�??ın yardımıyla sona ermi�?ti. Dü�?manlar peri�?an edilirken, Müslümanlara da rahat bir nefes alma imkânı do�?mu�?tu. Küffâr ordusunun bu dönü�?ü artık bütün dönü�?lerin ba�?langıcı sayılacaktı. Bundan böyle Müslümanlar üzerine yürüme cesaretini kendilerinde bulamayacaklardı. Zira, Bedir, Uhud ve Hendek gibi üç büyük sava�?ta mü�??minlerin ne derece kuvvetli olduklarını ve onları bundan böyle ma�?lup etmenin kolay olmayaca�?ını anlamı�? oluyorlardı.

Gerisin geri dönen mü�?rik ordusunda hakim hava ümitsizlik, keder ve üzüntü iken, mü�??minler arasında tam bir bayram havası ya�?anıyordu. Herkes memnun ve mesrûrdu. Bunca yorucu çalı�?ma, sebât ve cesaretle çarpı�?manın neticesini böylesine güzel bir surette elde etmekle, gönül huzuru içinde Rablerine hamd ve �?ükür ediyorlardı.

Hz. Resûlullahın �?u müjdesi ile sevinçlerini kat kat arttırıyordu:

�??Bundan sonra biz gidip onlarla çarpı�?aca�?ız. Artık onlar, gelip bizimle çarpı�?amayacaklar.�?�1

Resûl-i Ekremle birlikte mücahidler bayram havası içinde, Hendek�??ten �?ehre döndüler.

Bu muharebede mücahidler yedi �?ehid vermi�?lerdi.

Kâfirlerden ise dört ölü vardı. �?ehid olan Sahabîlerin hepsi de Ensardandı.

* * *



Benî Kurayza Gazâsı

Hicretin 5. senesi. (Milâdî 627) Benî Kurayza Yahudilerinin Peygamber Efendimizle olan anla�?malarına göre, Hendek Muharebesinde dü�?man tarafından sarılan Medine�??yi Müslümanlarla elele vererek müdafaa etmeleri gerekiyordu.1 Fakat, bunu yapmadılar. �?stelik anla�?ma hükümlerini hiçe sayarak, harbin en nâzik safhasında mü�?riklerle i�?birli�?ine giri�?tiler.

Peygamber Efendimizin tahkik ve sulh için gönderdi�?i heyete hakarette bulundular ve, �??Resûlullah da kim oluyormu�?? Muhammed�??le aramızda ne ahid vardır, ne de akid�?� dediler. Hattâ daha da ileri giderek Peygamber Efendimiz için küstahça sözler bile sarfettiler.2

Bununla da yetinmediler. Medine üzerine baskınlar düzenleyerek, Müslüman âile ve çocukları kılıçtan geçirme te�?ebbüsüne bile kalkı�?tılar. Bu hareketleriyle Müslümanları, harp endi�?esinden daha büyük bir tel�